راهنمای رصد ماهواره ها
امروزه آسمان بالای سر ما جولانگاه چندین هزار ماهواره است که برای مقاصد مختلف علمی، ارتباطی، مخابراتی، نقشه برداری، هواشناسی، نظامی، جاسوسی و ... به فضای اطراف زمین فرستاده شده اند. دیدن این ساخته های دست بشر از روی زمین می تواند بسیار هیجان انگیز و در عین حال یک فعالیت علمی- تفریحی جالب باشد. البته لزومی ندارد که حتماً یک ابزار رصدی مثل دوربین یا تلسکوپ داشته باشید، چرا که با چشمان غیر مسلح (بدون ابزار) خود نیز می توانید برخی از این ماهواره ها را تماشا کنید. حتی شاید تا کنون به طور اتفاقی تعدادی از آنها را نیز دیده باشید و فقط نمی دانستید جرم نورانی در حال حرکتی که در آسمان دیدید یک ماهواره بوده است. ماهواره های قابل مشاهده از روی زمین، مانند یک ستاره ی نورانی هستند که به آهستگی و با حرکتی یکنواخت از میان ستارگان عبور می کنند. البته برخی از افراد ممکن است آنها را با شهاب، هواپیما و یا حتی با بشقاب پرنده! اشتباه بگیرند. ولی باید توجه کنید که شهاب ها بر خلاف ماهواره ها بسیار سریع و در حد چند ثانیه بیشتر مشاهده نمی شوند. هواپیماها نیز اگر چه از دید ما به آهستگی و در حدود چند دقیقه در آسمان قابل مشاهده هستند اما یک هواپیما بر خلاف یک ماهواره اگر در شب مشاهده شود همانند یک چراغ چشمک زن در حال چشمک زدن است و بعلاوه معمولاً صدای آن نیز به گوش ما می رسد. بشقاب پرنده ها نیز تا آنجایی که من می دانم اصلاً وجود خارجی ندارند و فقط در حد شایعات نجومی مطرح می شوند!
در کل با وجود این همه ماهواره ای که به دور زمین در حال گردش هستند بسیار بعید است در آسمانی تاریک و با آلودگی نوری کم مثل حاشیه شهرها یا روستاهای تاریک از هنگام غروب خورشید تا یکی دو ساعت پس از آن و یا هنگام صبح و یکی دو ساعت قبل از طلوع خورشید به آسمان نگاه کنید و ماهواره ای نبینید. برای خودم بسیار اتفاق افتاده است که در آسمان تاریک روستایمان در زمان هایی که گفتم (کمی بعد از غروب خورشید یا کمی قبل از طلوع آن) هنگامی که مشغول رصد آسمان بوده ام به طور اتفاقی حتی بیشتر از ده ماهواره دیده ام! اما مطلبی که اکنون می خواهم بنویسم درباره ی رصد با برنامه و از قبل پیش بینی شده ماهواره های قابل مشاهده است. اگرچه برای این کار نرم افزارهای نجومی بسیار فراوانی وجود دارند که البته باید آنها را هر چند وقت یک بار آپدیت کنید؛ اما یکی از بهترین منابع همیشه در دسترس سایت بسیار خوب http://www.heavens-above.com است. فقط کافی است وقتی وارد این سایت می شود ابتدا مکان خود را مشخص کنید. برای این کار می توانید در صفحه اصلی این سایت بر روی لینک Change your observing location کلیک کرده و با جستجو یا از روی نقشه و یا وارد کردن طول و عرض جغرافیایی، مکان رصدی خود را مشخص کنید.
پس از آن می توانید به راحتی با کلیک کردن بر روی هر ماهواره ای اطلاعات مربوط به گذرهای آن را پیدا کنید. البته در این میان یکی از بهترین و تماشایی ترین ماهواره های قابل رصد ماهواره علمی ISS یا همان ایستگاه فضایی بین المللی (ISS: International Space Station) است.
ماهواره ISS بر فراز زمین
ماهواره ISS که حدوداً 15 سال قبل در 29 آبان 1377 به مداری در ارتفاع حدوداً 400 کیلومتری سطح زمین فرستاده شد، چیزی در حدود 450 تن جرم دارد و ابعاد آن تقریباً 73 در 108 متر (چیزی در حدود مساحت یک زمین چمن فوتبال) است. این ماهواره با سرعت 7.7 کیلومتر بر ثانیه (بیشتر از 27000 کیلومتر در ساعت!) هر 91 دقیقه یک بار زمین را دور می زند. به همین جهت گاهاً پیش می آید که می توانید در طی یک شب چندین بار آن را مشاهده کنید. جالب اینجاست که ماهواره ای با چنین عظمت و سرعت فوق العاده زیاد، به غیر از نیروهای اندکی که هر چند وقت یک بار برای تصحیحات مداری بر آن اعمال می شود نیاز به هیچ نیروی دیگری ندارد و درست مانند حرکت ماه به دور زمین، ISS نیز در یک سقوط آزاد دائمی به دور زمین گرفتار شده است. یکی از جالب ترین و هیجان انگیزترین نتایج این موضوع ایجاد حالت بی وزنی است که برای افراد و اشیائی که درون این ماهواره قرار دارند ایجاد می شود. مثلاً افرادی که درون ISS قرار دارند (این ماهواره همواره شش سرنشین دائم دارد) اگر جسمی را در درون ماهواره رها کنند بر خلاف زمین سقوط نمی کند! حتی برای نوشیدن آب نیز باید از نی و نیروی مکش استفاده کنند چرا که آب درون لیوان در فضا معلق مانده و به پایین نمی ریزد. می توانید در سایت های مختلف کلیپ هایی از اتفاقات درون ISS را مشاهده کنید. مثلاً اینجا را نگاه کنید یا کلیپ های زیر را دانلود کنید:
Living in ISS (حجم: 6.6 مگابایت)
Eaerth from Nasa Satellite (حجم: 2.1 مگابایت)
اکنون برای رصد ماهواره ISS کافی است در همان سایت http://www.heavens-above.com پس از مشخص کردن مکان جغرافیایی تان بر روی لینک ISS کلیک کنید تا گذرهای قابل مشاهده آن را که به طور پیش فرض تا ده روز آینده است ببینید. در تصویر زیر که از این سایت تهیه کرده ام می توانید گذرهای ISS را طی ده روز آینده (از 92/09/16 تا 92/09/24) و از آسمان بجنورد ببینید:
دو گذری که با رنگ قرمز تاریخ شمسی آنها را مشخص کرده ام نسبت به سایر گذرها پرنورتر هستند زیرا قدر آنها (که در ستون دوم مشخص شده) منفی تر است. قدر ظاهری یک ستاره یا جرم آسمانی در واقع مقیاسی برای سنجش میزان روشنایی آن از دید ماست. در واقع هر 5 واحد اختلاف قدر بین دو جرم آسمانی، 100 واحد اختلاف روشنایی بین آن دو جرم را در پی دارد و هر چه قدر یک جرم کوچکتر باشد آن جرم پرنورتر است. مثلاً چشم انسان اجرامی تا قدر حدوداً 6+ را می تواند مشاهده کند و یا این که قدر ماه کامل 12.74- و قدر خورشید 26.74- است (خورشید چیزی در حدود 400 هزار بار پرنورتر از ماه بدر است!). اگر بر روی هر کدام از تاریخ هایی که با رنگ آبی مشخص شده کلیک کنید اطلاعات دقیق تری را از مکان و زمان گذر مربوطه دریافت خواهید کرد:
Eaerth from Nasa Satellite (حجم: 2.1 مگابایت)
اکنون برای رصد ماهواره ISS کافی است در همان سایت http://www.heavens-above.com پس از مشخص کردن مکان جغرافیایی تان بر روی لینک ISS کلیک کنید تا گذرهای قابل مشاهده آن را که به طور پیش فرض تا ده روز آینده است ببینید. در تصویر زیر که از این سایت تهیه کرده ام می توانید گذرهای ISS را طی ده روز آینده (از 92/09/16 تا 92/09/24) و از آسمان بجنورد ببینید:
گذرهای ISS از آسمان بجنورد از 92/09/16 تا 92/09/24
(بر روی تصویر کلیک کنید تا آن را با اندازه ی بزرگ تری ببینید)
(بر روی تصویر کلیک کنید تا آن را با اندازه ی بزرگ تری ببینید)
دو گذری که با رنگ قرمز تاریخ شمسی آنها را مشخص کرده ام نسبت به سایر گذرها پرنورتر هستند زیرا قدر آنها (که در ستون دوم مشخص شده) منفی تر است. قدر ظاهری یک ستاره یا جرم آسمانی در واقع مقیاسی برای سنجش میزان روشنایی آن از دید ماست. در واقع هر 5 واحد اختلاف قدر بین دو جرم آسمانی، 100 واحد اختلاف روشنایی بین آن دو جرم را در پی دارد و هر چه قدر یک جرم کوچکتر باشد آن جرم پرنورتر است. مثلاً چشم انسان اجرامی تا قدر حدوداً 6+ را می تواند مشاهده کند و یا این که قدر ماه کامل 12.74- و قدر خورشید 26.74- است (خورشید چیزی در حدود 400 هزار بار پرنورتر از ماه بدر است!). اگر بر روی هر کدام از تاریخ هایی که با رنگ آبی مشخص شده کلیک کنید اطلاعات دقیق تری را از مکان و زمان گذر مربوطه دریافت خواهید کرد:
مکان و زمان دقیق گذر ماهواره ISS از آسمان بجنورد در تاریخ دوشنبه 18 آذر 92
(بر روی تصویر کلیک کنید تا آن را با اندازه ی بزرگتری ببینید)


مکان و زمان دقیق گذر ماهواره ISS از آسمان بجنورد در تاریخ چهارشنبه 20 آذر 92
(بر روی تصویر کلیک کنید تا آن را با اندازه ی بزرگتری ببینید)همانطور
که مشاهده می کنید در هر دو گذر فوق ماهواره ی ISS از کنار سیاره بسیار
زیبا و پرنور زهره عبور می کند و لذا می توانید نور آن را با سیاره زهره
مقایسه کنید.
علاوه
بر ISS نوع دیگری از ماهواره های مخابراتی به نام ماهواره های ایریدیوم
نیز گذرهای بسیار جالبی دارند، بدین جهت که هنگام گذر از آسمان به ناگاه
صفحات خورشیدی آنها ممکن است نور خورشید را به طرف ما بازتاب دهند که حاصل
آن یک درخشش پرنور و خیره کننده خواهد بود. چنین اتفاقی موسوم به درخش
ایریدیوم (Iridium Flares) است که البته بیشتر از چند ثانیه دوام ندارد و
به همین جهت زمان سنجی و پیدا کردن لحظه ی دقیق وقوع آنها بسیار مهم است.
برای اطلاع از زمان دقیق وقوع آنها در همان سایت http://www.heavens-above.com می توانید بر روی لینک Iridium Flares
کلیک کنید. به عنوان مثال در چهارشنبه همین هفته (92/09/20) در افق جنوب
آسمان بجنورد (در شرق سیاره زهره) بین ساعت 17:24 تا 17:25 یکی از درخش های
پرنور ایریدیوم اتفاق می افتد. حدود 10 دقیقه بعد نیز همانطور که قبلاً
اشاره کردم می توانید گذر ISS را تماشا کنید:
درخش ایریدیوم در آسمان بجنورد در تاریخ چهارشنبه 20 آذر 92
(بر روی تصویر کلیک کنید تا آن را با اندازه ی بزرگتری ببینید)
+ نوشته شده در شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۲ ساعت 2:33 توسط ابوطالب رحيمي
|



انسان قبل از كشف آتش طي ميليون ها سال، تاريخ تكامل خود را تنها با خوردن ميوه ها طي كرده است.